Orson Welles op zijn belgisch

Tenk deg at Noreg var delt i to på midten, og at folk i nord og sør snakka to vidt forskjellige språk, lat oss kalla dei fjelldansk og fjøslatin. Tenk deg vidare at hovudstaden Trondheim låg djupt inne i det fjøslatinske nordlege området, men at dei fleste som budde der likevel snakka fjelldansk. Sjå for deg ein situasjon der Noreg har eksistert som land sidan tidleg attenhundretal, og ikkje har vore i krig sidan landet vart okkupert av tyskarane under andre verdskrig, men der det samstundes finst ei vesentleg rørsle som kjempar for sjølvstende for den nordlege fjøslatinske regionen.

I eitt vesteuropeisk land er dette ikkje fiksjon. Landet er Belgia. I nord snakkar dei flamsk. I sør snakkar dei fransk. Hovudstaden Brüssel ligg på den flamske sida av språkgrensa, men er nær fullstendig dominert av dei fransktalande. Storflyplassen ligg på flamsk side. Som eit illustrerande døme på den kaotiske politiske situasjonen kan det nemnast at Belgia har heile seks parlament.

Ein av dei som forfektar ideen om eit uavhengig Flandern, er kuriøst nok Filip van Laenen, skribent for Brussels Journal og sekretær i Norsk-Belgisk forening. På nettsidene sine skildrar han dagens Flandern som «i større og større grad ein fransk koloni». Ein mogleg årsak til dette, meiner van Laenen, er at det er «eit politisk-strategisk trekk frå Frankrike» som er meint som motvekt til det sameinte Tyskland. Og 'Fransk Flandern', eit område i det nordlege Frankrike der det framleis vert snakka vlaemsch? «På kort sikt vil ikkje fransk Flandern bli ein del av Flandern igjen, og i alle høve ikkje nokon del av det belgiske kongedømet. Men på lang sikt ville det vera gale å sjå på regionen som tapt for Flandern».

Alt dette høyrest kanskje ut som fantasiar hjå dei i overkant nasjonalistiske. Det er ingen hemmelegheit at ideen om det sjølvstendige Flandern står sterkt i ymse halv- og heilfascistiske grupper. Men i Flandern utgjer Vlaams Belang, eit parti med fascistiske røter, den nest største gruppa i parlamentet, og den største grupperinga er ein allianse mellom det kristendemokratiske CD&V og det moderate nasjonalistiske partiet Ny Flamsk Allianse (N-VA). I følgje meiningsmålingar stør eit stort mindretal i Flandern uavhengigheit.

Det er på denne bakgrunnen den store snakkisen i Belgia den siste tida må sjås. Onsdag kveld sende den statsdrivne franskspråklege kanalen RTBF eit falsk nyhetsinnslag, ein slags belgisk variant av Orson Welles og «War of the Worlds». Sendinga flimrar og i nokre sekund er orda Ceci n'est peut-être pas une fiction – dette er kanskje ikkje ein fiksjon – synlege. Så startar det som tilsynelatande er ei ekstra nyhetssending. Ein kjent nyhetspresentatør unnskylder seg for avbrotet, og fortel at noko eksepsjonelt er på gang. Flandern har erklært seg uavhengig. Bileta som fulgte var av gledesscener i Antwerpen, av grensekontrollar på språkgrensa mellom nord og sør i Belgia, av trafikkaos på ringvegen rundt Brüssel (ein ringveg som går over grensa ei rekkje gonger). Fleire prominente politikarar var med på spøken; og lot seg intervjua.

Reaksjonane lot ikkje venta på seg. Ei rekkje politikarar kom med krass kritikk av fjernsynskanalen. Leiaren for det franskspråklege liberale partiet MR, Didier Reynders, ba til dømes om at RTBF måtte sanksjonerast kraftig. Men det er også dei som har skrytt av programmet, slåande nok både i diverse nasjonalistiske krinsar og i det anti-føderalistiske småpartiet Belgisk Union. Båe er glade for at debatten kjem og at RTBF har fått mannen i gata til å engasjera seg.

Til sjuande og sist handler debatten om identitet, og det er også det som gjer at han ikkje er heilt uinteressant for oss nordmenn.

Her i Norge gjekk bølgene høgt i ein diskusjon om kven som kan kalla seg nordmann tidlegare i haust. «Nordmannen tilhører sin gruppe, og pakistaneren sin gruppe», skreiv Svein Nestor, rådgjevar i Språkrådet, og gjekk dermed rett i fella til Ny Tid. Men det var eit moment som aldri dukka særleg opp i debatten, og det er at pakistanar faktisk tilhøyrer ei heil rekkje ulike grupper, dei er punjabarar, pasjtunarar, sindarar, seraikar, muhajirar, balusjstanarar, tajikarar, bengaliarar, osv. Flamske nasjonalistar, og også vanlege flamlendingar, vil stadig vekk peika på at Belgia er eit kunstig land, ein konstruert stat. Det er også Pakistan. Og kanskje er heller ikkje Noreg noko naturfenomen?

Til sjuande og sist er det heile eit spørsmål om identitet. Og her er det nasjonalismen si store livsløgn vert openbar, nasjonal identitet vert gjort til det store Det Som Skiljer.

Identitet vert skildra som ein av-på-brytar: ein er anten flamsk eller vallonsk, anten norsk eller pakistanar, anten pasjtunar eller sindar. Slik vert verda redusert til ein karikatur, men som Kine Hellebust syng: Vess svart e svart og kvitt e kvitt, då e du blind før alt, då ser du ikkje lys nå’ meir, i varmen blir det kaldt, du blir ein sjakkmønstrat konstruksjon med pepitarutat sjæl, vess kvitt førr dæ e berre kvitt, har du slådd live’ ditt i hjæl.

Den australske skribenten Noel Pearson set ting i eit meir fornuftig perspektiv. Individ og grupper, skriv han, har båe fleire lag av identitetar. Blant desse finn ein kultur og språk, religion, fødestad, oppveksttilhøve, bustad, lokalsamfunn, regionale, nasjonale og overnasjonale einingar, yrkestilknytning, hobbyar, filosofi, litterær interesse, fotballag, you name it. Kvart individ har ei rekkje lag av identitet. Mange av desse deler ho med dei som står ho nær, men nokre deler ho ikkje med dei, i staden har ho dei til felles med folk ho ikkje kjenner, framande, folk som kanskje er langt borte og som ho aldri har møtt. Dei ulike laga av identitet deler seg og flyt saman på måtar som nasjonalismen ikkje tek høgd for: Det er fullt mogleg at Ole har meir til felles med Ali enn han har med Per, den slemme naboen i burettslaget, for å kombinera stereotypiar slik Raga Rockers gjorde det: Ali kom fra Langtvekkistan, Ole var blitt av å dra'n, kom ut av skapet, ga helt fa'n, for å kunne bolle seg i senga hele da'n.

Med globaliseringa vert alt ei grå suppe, vil såkalla globaliseringsmotstandarar til høgre og venstre (og verda over) gjerne seia. Dersom globalisering tyder at alle ser på dei same amerikanske filmane, drikk den same colaen, et dei same nudlane og les dei same resirkulerte nyhenda frå the Guardian og the New York Times, så er eg tilbøyeleg til å vera einig. Eg kunne sikkert ropt alarm. Alarm. På vegne av vanvittig mange.

Eg gjer det ikkje. For meg er utfordringa å arbeida for ein politikk som gjev flest mogleg sjanse til å koka suppa sjølv. Dei som vil einsretta suppekokinga må difor rekna med bråk, anten dei er slitne AKP-arar, sultne marknadsliberalistar eller nasjonalistar med bind for auga.